گزارشگری مالی اینترنتی

پذیرفته شده در اولین سمینار منطقه ای تغییرات و ضرورتهای حسابداری و حسابرسی در دو دهه اخیر

نویسنده:سجاد کریم نژاد                                                         

مقدمه

گزارشگری لازمه ی پاسخگویی است انسان از دیرباز برای توضیح آنچه انجام می پذیرفته وبه بالادستان خودگزارش می داده است.گزارش ابتدا صورت شفاهی وبه وسیله علائم اشاره ای وسپس به صورت کتبی وبه وسیله نمادهای نوشتاری بود وبا پیدایش خط ،وارد مرحله جدیدی شد.گزارشگری مکتوب تا این اواخر تغییر چندانی نکرده بود اما با پیشرفت های اخیر در زمینه ی رایانه ، فناوری اطلاعات و در نهایت شبکه اینترنت گزاشگری مالی و غیر مالی وارد مرحله نوینی شد.فناوری اطلاعات تمام جنبه های زندگی امروز انسان را در برگرفته است از این رو سده ی 21 را سده ی اینترنت یا عصر اطلاعات نامیده اند.اینترنت شکل جریان اطلاعات از تهیه کنندگان به استفاده کنندگان و بر عکس را تغییر داده و دسترسی به اطلاعات را آسان کرده است واستفاده کنندگان می توانند از طریق آن اطلاعات دلخواه خود را دریافت و برای تحصیل بیشتر آن ها دستکاری کنند.یکی از وظایف سازمان ها و واحدهای اقتصادی گزارشگری برای سهامداران و ذینفعان و...است.گزارشگری مالی نیز از مهمترین گزارش ها استکه بر حسب مورد براساس اصول پذیرفته شدهی حسابداری ، برای گزارشگری برون سازمانی(سهام داران ، اعتباردهندگان و...) ویا براساس نیازهای مدیریت برای گزارشگری درون سازمانی تهیه میشود.امروزه ارائه گزارش های مالی از طریق اینترنت در بسیاری از شرکت ها در سراسر دنیا رایج شده است.استفاده از اینترنت به عنوان یکی از کانال های پخش اطلاعات شرکت ها ، پدیده ای است که در سال های اخیر در حال رشد و پیشرفت بوده است.اینترنت امکان ارانه اطلاعات را به صورت صوت وتصویر را از طریق چند رسانه ای ها فراهم ساخته است وبا استفاده از این ابزار می توان جلسات هیئت مدیره و مجمع عمومی را به طور زنده در دسترس سهامداران،سرمایه گذاران،وسایر ذینفعان قرارداد.گزارشگری مالی اینترنتی با استفاده از وب سایت شرکتها به منظور انتشار اطلاعات مربوط به عملکرد مالی دلالت دارد.شبکه جهانی اطلاع رسانی (web) امکانات ارائه اطلاعاتی را فراهم آورده که با اطلاعات گزارشهای سنتی تفاوت دارد.ارتباط برتری داده ها ، قابلیت دسترسی به داده ها را تقویت و دسترسی مرحله به مرحله اطلاعات را آسان کرده است افزون بر این شبکه جهانی اطلاع رسانی سظنجش عملکرد غیرمالی و استفاده از نمودارها را برای تفهیم بهتر امکان پذیر ساخته است.انتشار اطلاعات مالی از طریق اینترنت عملا تاکنون توسط تعداد زیادی از شرکتها انجام شده است.اینترنت به شرکتها راهکارهای جدیدی را برای تکمیل،جایگزینی و مدیریت راه های قدیمی روابط میان مالکان و مدیران پیشنهاد میدهد تا اطلاعات مالی را که مربوط به سرمایه گذاران است افشا کند و در هختیار آنها قرار دهد.به عبارت دیگر حسابداری مبتنی بر شبکه ی گسترده جهانی فناوری نوینی است که در حوزه ی گزارشگری مالی وسیستمهای اطلاعاتی ممدیریت و حسابداری پا به عرصه وجود گذاشته است.شرکتها با استقرار نظام اطلاعات حسابداری اینترنتی امکانات و تسهیلات فراوانی را برای استفاده کنندگان گزارش های مالی به ویژه استفاده کنندگان داخلی فراهم می آورند.نظیر این سیستم ها هم اکنون در بسیاری از کشور های توسعه یافته مانند آمریکا،آلمان،انگلستان و...استقرار یافته و مورد استفاده قرار میگیرد.

تاریخچه گزارشگری اینترنتی:

با توجه به اینکه استاندارد جامع و کاملی در ارتباط با گزارشگری اینترنتی هنوز تدوین و تهیه نگردیده است و گزارشگری بیشتر داوطلبانه است،لذا ممکن است چنین به نظر برسد که این موضوع بیشتر مبحثی نظری است تا عملی و کاربردی.اما با توجه به بررسی های متعددی که در کشور های مختلف در این زمینه صورت گرفته است ،پیشرفت و توسعه شرکت ها در زمینه ی گزارشگری مالی اینترنتی در خور ملاحظه است.اولین پیشنهاد برای تدوین چارچوبی برای گزارشگری اینترنتی به وسیله ی کمسیون اروپا ارائه شد اما تاکنون چارچوب خاصی در این مورد تعیین نشده است.قانون افشای واحدهای دولتی آلمان پیشنهاد کرد که شرکت ها می توانند جلسات مجمع عمومی سالانه،اطلاعات در مورد مزایا وپاداش مدیریت،هیئت نظارت و فعالیت های فرعی اعضای هیئت مدیره و غیره را در پایگاه اطلاع رسانی خود ارائه دهند.در اروپا همچنین قانون توسعه بازارهای مالی به تصویب رسید که هدف آن گسترش رقابت بازار سهام و تحریک سایر بازارها بود.وشرکتها را ملزم به افشاء معاملات مربوط به تحصیل و فروش اوراق بهادار در پایگاه اطلاع رسانی شرکت و در صورت نداشتن چنین پایگاه ،حداقل در یک مجله اداری می کرد.بررسی های که تاکنون در این زمینه انجام گرفته شامل 2 بخش است:بخش اول شامل بررسی های توصیفی است که به بررسی جایگاه کنونی گزارشگری اینترنتی می پردازد ای بررسی ها می تواند با تمرکز روی یک کشور یا برای مقایسه ی کشور های مختلف باشد.بخش دوم شامل بررسی های پارامتریک اس که یک مرحله جلوتر است و تلاش میکند تا عواملی را معرفی کند که تفاوت در نحوه ی افشاءاطلاعات مالی در پایگاه های اطلاع رسانی شرکت را موجب شده است.که در ادامه ی ای مقاله به بررسی های توصیفی و پارامتریک خواهیم پرداخت.

آیین رفتار حرفه ای:

حرکت از ارتباط در خور فهم و سنتی به سوی روش گزارشگری اینترنتی موجب ابهاماتی برای کسانی که از این اطلاعات استفاده می کنند است.کمیته ی استانداردهای بین المللی حسابداری از تهیه ی آیین رفتار حرفه ای برای گزارشگری اینترنتی به صورت جدی حمایت می کند.در حال حاضر تنها در بورس تورنتو و پاریس مقرراتی وضع شده است و در جاهای دیگر مقررات خاصی وجود ندارد.در اینجا این سئوال مطرح می شود که چه کسانی مسئول اجرای آیین رفتار حرفه ای هستند.در پاسخ باید گفت شرکت ها ،حیابرسان و استفاده کنندگان هرکدام به نوبه ی خود در این موضوع مسئولیت درند لذا باید مسئولیت هرگروه در ازای اطلاعات تفشا شده در پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها مشخص شود.

گزارشگری مالی اینترنتی:

گزارش گری مالی اینترنتی به استفاده از وب سایت های شرکت ها به منظور انتشار اطلاعات مریوط به عملکرد مالی آنها دلالت دارد.زمانی که شرکت ها از گزارشگری مالی اینترنتی استفاده می کنند در وب سایت آنها،مجموعه جامعی از صورت های مالی شامل یاداشت های همراه صورت های مالی و گزارش حسابرسان قرار داردودر هرجای اینترنت ،پیوندی به گزارش سالانه آنها ایجاد شده است.محتوای گزارش های مالی اینترنتی می تواند شامل گزارش های سالانه و گزارش های سه ماهه اطلاعات قیمت سهام،مطالب انتشار یافته در مطبوعات گزارشهای تحلیلگران و مباحث مدیریتی عملیات باشد.به طور کلی شرکت هایی که از گزارشگری مالی اینترنتی استفاده میکنند،گزارش های سالانه شان همراه با گزارش های حسابرسان است.به علاوه اکثر شرکت ها از قالب شناخته شده قالب مدرک قابل حمل جهت انتشار گزارشها استفاده می نمایند  همچنین اطلاعات تجربی بدست آمده نشان می دهد شرکت هایی که از گزارشگری مالی اینترنتی استفاده می کنند در کل بزرگترین و سود آورتر از سایر شرکت ها هستند.گزارشگری مالی  در اینترنت یک موضوع تحقیقاتی جذاب به شمار می رود و محققین روز به روز گرایش بیشتری به آن پیدا می کنند.تحقیقات بسیاری در این مورد انجام شده است.تحقیقات اولیه طی سال های 1996و1997 صورت گرفت و پژوهشگران در مورد اینکه چگونه تفاوت شکل ارائه اطلاعات بر تصمیم گیری استفاده کنندگان  تاثیر می گذارد،بررسی های بسیاری انجام دادند.در سال های اخیر اینترنت شرایط جدیدی را برای انتشار اطلاعات گوناگون مالی  شامل صورت های مالی و گزارش های سالانه فراهم آورده است.سیستم اطلاعات حسابداری به عنوان جزئی از نظام اطلاعات مدیریت ،وظیفه فراهم آوردن اطلاعات مفید برای تصمیم گیری ها را بر عهده دارد،اما اطلاعاتی مفید است که افزون بر ویژگی های کیفی "مربوط بودن" و"بهنگام بودن"،به آسانی قابل دست یافتنی باشد و با صرف کمترین زمان و هزینه در دسترس مدیران قرار گیرد.انقلاب اینترنتی،جریان سنتی حسابداری ،حسابرسی و پاسخگویی را به سمت گروه های اینترنتی متفاوت تغییر داده است.بسیاری از تحقیقات بیان میکنند که موارد گزارشگری اینترنتی در کشور هایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و زیر ساخت ها و بورس اوراق بهادار توسعه یافته بسیار رایج است.استفاده از اینترنت به عنوان یک کانال پخش اطلاعات شرکت ها پدیده ایست که در سال های اخیر در حال رشد و پیشرفت است ،تا جایی که بسیاری از شرکت ها وب سایت های خود را جهت دسترسی به اطلاعات مالی و به منظور بازاریابی و اطلاعات مشتریان انتخاب می کنند.همچنین بهره گیری از گزارشگری مالی اینترنتی هزینه ی تهیه،پردازش و کنربرد اطلاعات را کاهش داده و به خاطر دسترسی آسان و مطمئن به اطلاعات و برقراری سریع با بازارها اهمیت و حساسیت دارد.رشد فوقالعاده در عرضه اطلاعات اینترنتی،به این مورد نسبت داده می شود که شرکت ها می توانند اطلاعات بیشتری را با صرف هزینه در وب سایت هایشان قرار دهند همچنین اینترنت ،آنها را قادر می سازد که به مصرف کنندگان مختلف و همچنین اطلاعات پراکنده دسترسی پیدا کنند البته جامعه حسابداری و حسابرسی نسبت به ترویج و انتشار موثرترین و کارا ترین اطلاعات حسابداری از طریق وب مسئولیت دارند.یکی از ویژگی های مهم استفاده از گزارشگری اینترنتی به جای روش های سنتی مبتنی بر کاغذ ،کاهش هزینه های گردآوری،پردازش و انتشار اطلاعات است که در مجموع موجب 21 تا 70 درصد صرفه جویی در هزینه فعالیت های مختلف مالی و تجاری می شودچنین فضایی کشورهای در حال توسعه از جمله ایران باید افق نگرش خود را به فراتر از شیوه های سنتی حسابداری و گزارشگری گسترش دهند زیرا در غیر اینصورت در رقابت های بین المللی به حاشیه رانده خواهد شد و بسیاری از فرصت های کسب و کار را به سود دیگران از دست خواهند داد.از طرف دیگر جهت اجتناب از منسوخ شدن و از مد افتادگی اطلاعات،گزارشگری شرکت ها باید با پیشرفت های  فناوری همگام شود.

زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی و زبان توسعه پذیر گزارشگری اطمینان بخش:

با توجه به اینکه برای انتقال هرچیزنیاز به وسیله می باشد،برای گزارشگری اینترنتی نیز نیاز به ابزاری است که به زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی یاXBRLمعروف میباشد.یا به عبارتی یکی از فناوری های پیشرفته جاری در ارائه صورت های مالی ایکس بی آر ال است(XBRL)است.به کارگیری ایکس بی آر ال به این معنااست که هر شخصی و موسسه ای می تواند با درجه اطمینان بالا و اعتبار زیاد،اطلاعات غنی و پر معنایی را در محیط شبکه گسترده جهانی قرار دهد و به کار گیرد.ایکس بی آر ال زبان گزارشگری مالی تحت ایکس ام ال(XML)است.این زبان گزارشگری ،زبان رایانه ای است  که برای الکترونیکی اطلاعات بازرگانی و مالی مورد استفاده قرار می گیرد.در این زبان،همه واژگان فنی حسابداری  و گزارش گری مالی به صورت طبقه بندی شده،یعنی با ذکر اینکه کدام قلم(سرفصل)حسابداری حاوی اقلام ذکر شده دیگر است لیست شده اند.همچنین زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی به کاربران اجازه می دهد که به آسانی به اطلاعات گزارشگری مالی  موجود وب سایت ها دسترسی پیدا کنند و ارقام فروش ،هزینه ها،سود ناخالص،دارایی ها،،بدهی ها و در همان حال،یاداشت های همراه صورت های مالی را از آن استخراج کنند.زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی ایجاد شد تا ابزار موثر و کارآمدی  را برای تهیه و تبادل اطلاعات مالی در اینترنت،در اختیار کاربران قرار دهد.این زبان اطلاعات مالی را با روش های استاندارد شده ای برای تهیه ،انتشار و تبادل اطلاعات مالی ارائه می کند.در این زبان،به تمام داده های مالی برچسب هایی زده می شود که آنها را به عنوان دارایی،بدهی،سرمایه،سود وغیره از یکدیگر متمایز می سازد.بنابراین کاربران می توانند به آسانی داده ها را همراه با برچسبهایی مثل وجوه نقد استخراج و تغییر شکل دهند و به کمک نرم افزار های کاربردی-تحلیلی،آنالیز کنند.این زبان یک استاندارد باز و رایگان است که بوسیله کنسرسیومی غیر انتفاعی و بین المللی به وجود آمده است.آژانس نظام اصلاحی استرالیا((APRA()که کار نظم بخشی  به بانک ها،موسسه های بیمه ای و...را برعهده داشت نخستین سازمانی بود که ایکس بی آر ال را در اکتبر 2001 به کار گرفت.اخیراایکس بی آر ال به وسیله آژانس های قانونی و بورس اوراق بهادار در سایر کشور ها مثل کانادا ،آلمان،هنگ کنگ،ژاپن،انگلستان،آمریکا ،سنگاپور همانند هیئت استاندارد های بین المللی حسابداری(IASB) به کار گرفته شده است.البته در مورد صحت اطلاعات مورد مبادله از طریق زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی،زبان دیگری به نام زبان توسعه پذیر گزارشگری اطمینان بخشی یا ((XARL به کمک این زبان جدید ،تائیدکنندگان اطلاعات مالی میتواند صحت اطلاعات منتشر شده در اینترنت را تائید کند و به کاربران و شرکت ها اطمینان دهند که می توانند به چنیین اطلاعاتی اتکا نمایند.این زبان نیز مثل زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی  عناصر تشکیل دهنده  اطلاعات مربوط به فرایند  اطمینان بخشی و اجزای پشتیبان آن را برای ترکیب  با زبان توسعه پذیر گزارشگری مالی توصیف میکند تا به کاربران اجازه دهد درباره میزان اعتماد،قضاوت آگاهانه داشته باشند.یک سند زبان توسعه پذیر گزارشگری اطمینان بخشی  شامل برچسب هایی است که نوع تضمین،تاریخ اطمینان بخشی،امضاء دیجیتالی حسابرس،قابلیت اتکاء سیستم و ... را نشان می دهد.اهمیت روز افزون اینترنت و ارتباط آشکار آن  با گزارشگری مالی بر کسی پوشیده نیست.از این گذشته،حرفه ی حسابداری آرزومند دستیابی  به بینشی سامان یافته در جهت بهره برداری از موقعیت آتی محیط اینترنتی است.به طور کلی میتوان ادعا کرد که در صورت استفاده از نظام حسابداری مبتنی بر اینترنت زمینه مساعدتری برای تصمیم گیری های اقتصادی منطقی مدیران بنگاه های اقتصادی فراهم خواهد شد.در ایران نیز استفاده از رایانه برای پردازش  اطلاعات در بنگاه های تجاری از سال1340 آغاز گردیده و تقریبا 32سال بعد برای  اولین بار مرکز تحقیقات فیزیک نظری توانست به اینترنت متصل شود.به رغم بالا رفتن سطح دانش مدیران و استفاده بیشتر از فناوری جدید رایانه ای،مدیران،حسابداری و گزارشگری مالی را به صورت نوشتاری بر روی کاغذ می پندارند و از اطلاعات مالی به دلایل مختلف  از جمله پایین بودن سطح کیفی اطلاعات ،تهیه نشدن به هنگام اطلاعات،دشواری های تفسیر اطلاعات و... در تصمیم گیری های مالی و اقتصادی استفاده مطلوب نمی کنند.

محدودیت های استفاده از اینترنتی:

یکی از مشکلات اساسی گزارشگری مالی  در محیط اینترنت ناهماهنگی بین مشتری مداری و همگون سازی در افشاء اطلاعات است به نحوی که تا به حال استاندارد یا چارچوب خاصی برای این امر تعیین نشده است. با توجه به اینکه مسائل مالی بیشترین حساسیت را در برابر تقلب دارد لذا در مورد اینترنت که شبکه جهانی است و هرکس به راحتی می تواند وارد آن شود باید تدابیری برای برخورد با این معضل اندیشید.این برداشت که اینترنت محیط ناامنی برای تجارت الکترونیکی است یکی از موانع اصلی در پذیرش گسترده تجارت الکترونیکی است.اما نیازبه چنین دادوستد نوینی کماکان احساس می شود زیرا شبکه اینترنت فرصت های منحصر به فردی را برای تجارت الکترونیک فراهم می آورد.شبکه اینترنت افزون بر قابلیت بالا در هزینه های گزارشگری نیز صرفه جویی می کند.این شبکه با حذف بیشتر موانع راه را برای ورود شرکتهای جدید هموارتر و راه های نوینی را برای تبلیغات و بازار یابی عرضه می کند.شبکه اینترنت، تجارت بین الملل را برای شرکت های کوچک امکان پذیر و برای شرکت های بزرگ آسان میکند.اما با وجود احساس نیاز شدید به چنین شبکه ای هیچکدام از مزایای نهفته اش،آن را به مکانی ایمن تر برای دادوستد تبدیل نخواهد کرد.اینترنت یک شبکه عمومی نا امن مکانی شناخته شده برای خلافکاران  اطلاعاتی،ویروس نویسان،و نقض کنندگان حریم امنیتی است.هرشرکتی که نسنجیده و بدون تصمیم گیری دقیق وارد اینترنت شود خود را در معرض خطر های پنهان فراوان قرار داده است.بررسی های مختلفی که در زمینه فزونی منافع بر مخارج انجام گرفته نشان میدهد که فزونی منافع استفاده از اینترنت در شرکت های بزرگ خیلی بیشتر از از شرکت های کوچک است.به علاوه این نحوه گزارشگری چالش های زیادی را برای حسابرسی صورت های مالی فراهم می آورد.

مزایا و معایب گزارشگری مالی اینترنتی:

مزیت های گزارشگری مالی اینترنی عبارتند از :

1-ویژگی مربوط بودن اطلاعات را افزایش میدهد.

2-هزینه انتشار اطلاعات را کاهش میدهد.اگر تصمیم گیرندگان از طریق پایگاه های اطلاع رسانی اطلاعات مالی را دریافت کنند،شرکت ها در هزینه های چاپ و توزیع گزارش های سالانه و میاندوره ای صرفه جویی خواهند نمود

3-وسیله ای است که شرکت ها می توانند با مشتریان اطلاعات خاص ،ارتباط برقرار کنند.گزارشگری سنتی به گروهی که اطلاعات را درخواست میکنند یا ارائه اطلاعات به آنها ضروری است محدود می شود .اما هنگامی که اطلاعات مالی در پایگاه اطلاع رسانی قرار می گیرد به کالای عمومی تبدیل می شود،چون شبکه اینترنت دسترسی  نا محدود به اطلاعات جهانی دارد لذا شرکت ها از این طریق مشتریان اطلاعات تجاری را گسترش می دهند.

4-از طریق افشاء اطلاعات تکمیلی،افشای بیشتری را امکان پذیر  ساخته است.

5- امکان ذخیره سازی داده زیاد است.

6-انتقال داده ها در سراسر دنیا امکان پذیر است.

7-بهنگام رسانی سریع اطلاعات ممکن است.

8-امکان ارائه اطلاعات قابل دستکاری توسط استفاده کنندگان وجود دارد.

معایب گزارشگری مالی اینترنی عبارتند از :

1-احتمال از بین رفتن داده ها به وسیله ی ویروس ها و رخنه گران وجود دارد.

2-فقدان مقررات و نظارت بر میزان قابل اتکای اطلاعات در اینترنت ودر نتیجه نا ممکن بودن مقایسه گزارشها با هم.

3-تعیین اعتبار گزارش های غیر قانونی مشکل است.

4-دسترسی نداشتن عموم به ابزار و فناوری لازم برای تهیه و استفاده از گزارشگری الکترونیکی مانند رایانه،اتصال به اینترنت و برنامه نویسان مجرب.

بررسی های توصیفی:

در بررسی هایی که در سال 1996 به وسیله پتراویک و گیلت(1)انجام شداین نتیجه بدست آمد که 69درصد از 150 شرکت موفق دارای پایگاه های اطلاع رسانی و صفحه راهنما بودند.در بررسی دیگری که در سال 1999توسط پیرچگر(2)انجام شد رشد روزافزون در انتقال اطلاعات از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها تائید شد در این بررسی نمونه1250تایی از شرکتها که 500شرکت موفق در میان آنها بودند انتخاب شده و مشخص گردید که79/2درصد آنها در پایگاه اطلاع رسانی خود اطلاعات قابل دسترسی داشتند.دبرسنی و گری(3)درسال1997 نتیجه گرفت که68درصد از شرکت های موفق(34شرکت از50شرکت)پایگاه گزارشی سالانه اینترنتی و 98درصد از آنها هم پایگاه های اطلاع رسانی دارند و36درصد هم گزارش حسابرس مستقل را در پایگاه اطلاع رسانی خود افشاء می کنند.همچنین در اواخر سال1998دبرسنی وگری تحقیق مشابهی را برای شرکتهای اروپایی تکرار کردند آنها 15 شرکت بزرگ منتخب از 3کشور انگلیس،آلمان وفرانسه برگزیدند که این شرکت ها بالاترین وزن را براساس شاخص جهانی داوجونز(4)دارند.وب سایت شرکتها از طریق جستجوهای متعدد وچندگانه بدست آمد.جستجو شامل پیوندهای استخراج شده از بورسهای مربوط وجستجوهای ملی از طریق سایت یاهوبود که به وسیله ی یک برنامه ی کامل جستجوگر وب انجام شد.بررسی آنها نشان داد که تعدادی از36 سایت دارای گزارشهای مالی سالانه در برخی از شکل ها بود.از این سایت ها 12 مورد براساس زبان ابر متن،5مورد به صورت زبان ابرمتن و هم قالب مدرک قابل انتقال ،15 مورد فقط از طریق قالب مدرک قابل انتقال و4 مورد از طریق شکل های اسکن شده صورتهای مالی خود را در اینترنت ارائه کرده اند.ایتردی(5)وهمکاران در سال2001 به بررسی سطوح افشاء شرکت های آمریکایی در 17 نوع صنعت در آمریکا پرداختند که با بررسی490شرکت نتیجه گرفتند که82درصد آنها در سال 1998 دارای پایگاه های اطلاع رسانی بودند این بررسی همچنین نشان داد که شرکت های بزرگ تلاش بیشتری برای ارائه اطلاعات از طریق اینترنت دارند.اترج و همکاران به این نتیجه رسیدند که سطح فناوری و محیط افشا با شکل ارائه صورت های مالی در ارتباط است.لوورز و همکاران در سال 1996 بیان نمودند که فقط 35 شرکت از 150 شرکت مورد بررسی آن اطلاعات مالی خود را در وب سایت افشا میکنند و42 مورد از شرکت ها به رغم داشتن وب سایت،اطلاعات مالی خود را در وب سایت قرار نمی دهند.خادرو هم نیز در سال های 2003،2004 تحقیقی را در مورد 100 شرکت موجود در بورس کوالالامپور در مالزی انجام داد.خادرو پرسش نامه ای جهت بررسی ارتباط با ویژگی ها با حرفه و جامعه حسابرسی تهیه شد.اطلاعات مقایسه ای برای شرکت های فهرست شده در بورس سهام مریوط در فوریه2003 از بررسی مقایسه ای عملیات گزارشگری اینترنتی مالزی و سنگاپور بدست آمد.خادرو نتیجه گرفت هر چند در تعداد شرکتها و نوع اطلاعات فراهم شده در اینترنت افزایش وجود دارد اما کیفیت اطلاعات گزارش شده در اینترنت برای استفاده کنندگان کم است زیرا حسابرسان کنترل کمی بر روی محتوای وب و تغییرات ناشی از اطلاعات حسابرسی دارند علاوه براین سوق دادن به سمت استاندارد کردن نوع اطلاعات گزارشگری مالی اینترنتی ممکن است به حفاظت منافع استفاده کنندگان و فراهم کردن اطلاعات ضروری جهت حسابرسی و همچنین اطلاعات لازم جهت کاهش ریسک حسابرسی کمک می نماید.در این راستا انجمن های حرفه ای حسابداری نیز دست به تحقیقات زدند که می توان به انجمن حسابداران رسمی آمریکا(AICPA)(6)اشاره نمود.انجمن حسابداران رسمی آمریکا پبش بینی نمود که به زودی شرکت ها ،از پایگاه مالی برخطپشتیبانی خواهند نمود تا به این وسیله امکان ارسال گزارشهای مالی بلادنگ به سرمایه گذاران،تحلیل گران،اعتباردهندگان،خریداران و عرضه کنندگان را فراهم شود.از دیگر انجمن های که در این راستا به تحقیقات دست زدند به "هیات استانداردهای حسابداری مالی در سال 1999 اشاره نمود که در آن نقاط ضعف گزارشگری شرکت ها در اینترنت با فناوری جاری و نقش تغییرات فناوری در بهبود گزارشگری الکترونیکی حرفه مورد بررسی قرار گرفته و یک دستورالعمل کاربردی  جهت گزارشگری شرکتها بر مبنای وب پیشنهاد شده است.دستورالعمل بیان میکند که در حوزه ی حسابرسی،محدوده های کزارشگری مالی نیاز به ترتیب واضح و شفافی دارد تا در زمان بررسی صورت های مالی حسابرسی شده،آگاهی و درک شفافی را به استفاده کنندگان ارائه دهد.بررسی های انجام شده  توسط انجمن حسابداران خبره کانادا(( CICAو هیات استانداردهای حسابداری مالی(7)(FASBاین مسیر را با در نظر گرفتن سایر جنبه هامثل شکل مورد استفاده جهت انتقال گزارش های سالانه در اینترنت و قابلیت دسترسی،توسعه دادند.بررسی های زیادی در این زمینه در سراسر جهان انجام گرفته است که نشان می دهد که شرکت ها  در کشورهای مختلف استقبال خوبی از گزارشگری اینترنتی کرده اند اما تفاوت هایی در اطلاعات افشاء شده در پایگاه های اطلاع رسانی شرکتها هم در سطح محلی و هم در سطح بین المللی وجود دارد اما آنچه مهم جلوه میکند این است اکه اعضاءحرفه حسابداری و حسابرسی به موضوع گزارشگری از طریق اینترنت علاقه مندند. برای نمونه به بررسی انجام شده به وسیله ی انجمن حسابداران خبره کانادا در سال 1999اشاره می کنیم که با مطالعه حدود 370 شرکت از میان شرکت های تضامنی موجود در بازار بورس نیویورک،تورنتو،نزدک به این نتیجه رسید که69درصد از شرکت ها دارای پایگاه های اطلاع رسانی اینترنتی برای افشاء اطلاعات و گزارش های مالی بودند و رویه ها و استانداردهای مورد عمل و همچنین اطلاعات حسابرسی شده و حسابرسی نشده را نیز افشا می کردند بررسی انجام شده نشان دهنده ی 3نوع گرایش است:1-مالک گرایی که سوگیری افشاء مطالب به سمت مالکان و صاحبان سهام است.2-تعدد گرایی که علاوه بر سرمایه گذاران کنونی به سرمایه گذاران بالقوه هم توجه دارد3-گرایشی که هم به سرمایه گذاران و هم به اعتبار دهندگان (وام دهندگان)توجه دارد آنچه بررسی ها  نشان می دهد این است که بیشتر شرکت ها تمایل به مالک گرایی دارند یعنی اطلاعات را بیشتر برای سرمایه گذاران کنونی خو منتشر میکنند تا برای اعتبار دهندگان و یا سرمایه گذاران بالقوه.

بررسی های پارامتریک:

بررسی های توصیفی که  تاکنون انجام گرفته بود تنها به این موضوع پرداخته که آیا شرکتها از اینترنت برای گزارشگری استفاده می کنند یا نه و یا اینکه تفاوتی در افشاء وجود دارد یا نه  وبه تجزیه و تحلیل آماری و کم وکیف از طریق اینترنت توجه نمی کردند.در یک رشته از بررسی ها به بررسی مجموعه ای از متغیر های مستقل معین مثلا اندازه شرکت برای تعیین سطح مشخصی از افشاء در پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها توجه شد.در فاصله سال های 1994 تا 1996 اشبوک(8) با بررسی 290 شرکت و با در نظر گرفتن 4 متغیر مستقل  مانند اندازه شرکت ،سود آوری،درصد سهام در دست سهامداران(سهام در جریان)به کل سهام شرکت و ارزیابی انجمن پژوهشهای مدیریت و سرمایه گذاری از عملیات گزارشگری  شرکت در گذشته،نتیجه گرفتند که تنها اندازه شرکت است توانایی پیش بینی گزارشگری اینترنتی برای شرکت ها را دارد.آنها همچنین واریانس هر صنعت را مشخص کردند.در بررسی دیگری توسط مارستون و کراون(9) در سال 1999 که بروی شرکت های انگلیسی انجام گرفت تنها فرضیه ای تائید شد که عامل اندازه ی شرکت  را با میزان افشاء اطلاعات در پایگاه اطلاع رسانی  شرکت ها دخیل می دانستند.در سال1999پیرچگر و واگنهوفر(10)  انجام شد دو نمونه از شرکتهای آلمانی و استرالیایی را انتخاب کردند.فرضیه های آنها این بود که اندازه ی شرکت بر میزان افشاء در پایگاه اطلاع رسانی  تاثیر دارد. و همچنین با افزایش پراکندگی سهام در جریان شرکت ها(افزایش تعداد سهامداران)حوزه ی افشاء اطلاعات در پایگاه اطلاع رسانی افزایش می یابد هر دو فرضیه توسط نمونه های استرالیلیی حمایت شد اما در مورد نمونه آلمانی تنها فرضیه مربوط به اندازه ی شرکت تائید گردید.در بررسی  دیگری که توسط دبرسنی انجام شد نمونه 660 تایی از22 کشور در سراسر جهان انتخاب و در نهایت مشخص شد که متغیرهایی از قبیل اندازه شرکت و و قرار داشتن در لیست بازار سهام در میزان ارائه اطلاعات اینترنتی تاثیر میگذارند.یک نمونه پژوهشی کاربردی در شرکت های آلمانی که بررسی هایی که توسط مارستون و همکاران (11) انجام شده است نمونه های از شرکت های حاضر در بازار سهام فرانکفورت  را در دو نقطه زمانی انتخاب و 5 متغیر مستقل از هم  را در ارتباط با افشاء اطلاعات  از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها مورد بررسی  قرار داد این متغیر ها عبارتند از :

1-اندازه شرکت:عموما فرض بر این است که شرکت ها ی بزرگ اطلاعات بیشتری  را نسبت به شرکت های کوچکتر افشا میکنند تا به سرمایه گذاران حاضر و بالقوه این اجازه را بدهند تا بهترین تصمیم ها را بگیرند.

پیش زمینه نظری برای  فرضیه اول اینست که:مقدار و نحوه ی ارائه اطلاعات مالی  مربوط به سرمایه گذار از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در اینترنت قطعا با اندازه شرکت رابطه دارد.

2-سودآوری شرکت:تئوری علامت بیان میکند که شرکت های پر سود ،محرکی برای تمایز خود از سایر شرکتها دارند و میکوشند با کمترین هزینه ،سرمایه خود را افزایش دهند،لذا افشاء صریح اطلاعات در اینترنت ممکن است بهترین راه برای جلب سرمایه گذاران بالقوه باشد.

پیش زمینه نظری فرضیه دوم عبارت است از : مقدار و نحوه ی ارائه اطلاعات مالی  مربوط به سرمایه گذار از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در اینترنت قطعا با میزان سود آوری شرکت رابطه دارد.

3-میزان سهام در جریان:سرمایه گذارانی که درصد کمتری از سهام شرکت را در اختیار دارند دسترسی محدود به اطلاعات  واحد اقتصادی دارند لذا این سرمایه گذاران  از طریق اینترنت بهتر می توانند به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا کنند.بنابراین هرچه سهام پراکنده تر باشد یا به عبارتی تعداد سهامداران بیشتر باشد افشاء اطلاعات از طریق اینترنت بیشتر خواهد بود.

پیش زمینه نظری برای  فرضیه سوم اینست که:مقدار و نحوه ی ارائه اطلاعات مالی  مربوط به سرمایه گذار از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در اینترنت قطعا با میزان پراکندگی سهام شرکت رابطه دارد.

4-ریسک بتا:اگر شرکتی میزان افشاء اطلاعات خود را افزایش دهد میتوان فرض کرد که نبود اطمینان سرمایه گذار کاهش می یابد و این امر منجر به ارزیابی بهتر از ریسک غیر سیستماتیک شرکت در بازار می شود.لذا در شرکتهایی که ریسک غیر سیستماتیک بالایی دارند کمترین محرک در افشاء اطلاعات از طریق اینترنت نیز وجود دارد.

پیش زمینه نظری برای  فرضیه چهارم اینست که:مقدار و نحوه ی ارائه اطلاعات مالی  مربوط به سرمایه گذار از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در اینترنت قطعا با میزان ریسک غیرسیستماتیک یا بتای شرکت رابطه دارد.

5-حضور یا حضور نداشتن در بازار بورس خارجی:شرکتهایی که در لیست بازار بورس خارجی قرار دارند ازامات و مقررات بیشتری نسبت به بازار های محلی بر آنها حاکم است،لذا افشاگری آنها نیز بیشتر است.

پیش زمینه نظری برای  فرضیه پنجم اینست که:مقدار و نحوه ی ارائه اطلاعات مالی  مربوط به سرمایه گذار از طریق پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در اینترنت با حضور در لیست بازار بورس خارجی رابطه دارد.

نتیجه گیری:

فناوری مبادله الکترونیکی و گزارشگری مالی مبتنی بر اینترنت تنها به کارسازی  عملیات دسترس و کنار گذاشتن شیوه های مبتنی بر کاغذ محدود نمی شود بلکه کاربرد آن نقش تعیین کننده  ای در افزایش کارایی و بهره وری سازمان ها ،بهبود مدیریت  و روان ساختن  معاملات و مراودات بازرگانی دارد.اینترنت با سرعت فزاینده ای بر تمام علوم و دانش ها سایه افکنده است به نحوی که آینده گزارشگری مالی از آن پایگاه ها یی با عوامل هوشمند اینترنتی است به نحوی که در هر لحظه سهامداران با پایگاه اطلاع رسانی شرکت ها در ارتباط بوده و اطلاعات لازم و یا علائم هشدار دهنده را دریافت میکنند تا تصمیمات لازم را بگیرند.مثلا در صورت تغییرات قیمت سهام،سهامداران اطلاع یافته و بر حسب نیاز سهام را می فروشند و یا اینکه با سهام دیگری جایگزین می کنند با بهره گیری از گزارشگری مالی اینترنی هزینه تهیه ،پردازش و کاربرد اطلاعات کاهش می یابد و فاصله جغرافیایی و زمان بین واحد ها  و شعبه های سازمان ها از بین می رود و سازمان های گسترده و منشعب به صورت یک عرصه به هم پیوسته و بدون مرز در می آید بازتاب ها در  مورد آینده  گزارشگری مالی زیاد است به طوری که انجمن حسابداران رسمی امریکا در سال1997 پیش بینی نمود که به زودی شرکت ها از پایگاه های مالی برخط برخوردار خواهند شد تا به وسیله آن امکان ارسال گزارش های مالی بلادرنگ به سرمایه گذاران،تحلیل گران،اعتبار دهندگان،خریداران و عرضه کنندگان فراهم گردد همچنین انجمن حسابداران خبره کانادا  گزارشی را منتشر کرده که در آن به بحث در مورد چشم انداز های جاری و آتی گزارشگری مالی پرداخته شده است. در کشور ایران هم بررسی اطلاعات از طریق پایگاه اطلاع رسانی  شرکت ها انجام می شود اما درباره ی کم و کیف آن تا به حال از سوی هیچ نهادی اظهار نظر نشده است.برخی از شرکتها اطلاعات مربوط به صورت های مالی چند ساله گذشته خود را ارائه می کنند ولی برای سال جاری اطلاعاتی ارائه نمی کنند.شرکت های ایرانی باید در راستای اصل پاسخگویی و افشاء عمومی تلاش کنند تا خود را با جهان هماهنگ سازند و گزارشگری مالی اینترنتی را به سطح مطلوب برسانند.در این راستا سه پیش شرط برای بهره برداری موثر از گزارشگری مالی اینترنتی وجود دارد:

نخست اینکه ارائه مناسب گزارش های مالی  به صورتمتن های رایانه ای در محیط شبکه گسترده ما را ملزم می کند تا دقت جستجو را افزایش دهیم.دوم داده های حسابداری که در محیط شبکه گسترده جهانی آمده است باید اتکا پذیر باشد.و سوم اینکه مکانیزم استانداردی لازم  است تا شرکتها را ملزم به ارائه یکنواخت گزارش های حسابداری کند.البته  کنسرسیومی به رهبری انجمن حسابداران رسمی آمریکا که ایکس بی آر ال نامیده می شود بر این موضوع پیشقدم شده است تا گزارشگری مبتنی بر شبکه گسترده جهانی را توسعه دهد.در پایان مقاله آرزو داریم که گزارشگری مالی اینترنتی هرچه سریعتر در جهان و کشور ایران توسعه یابد تا شاهد حسابداری الکترونیکی پیشرفته باشیم/

منابع:

**عرب زاده،دکترمحمد،گزارشگری مالی اینترنتی،ماهنامه حسابدار،شماره199

**میر مجریان،حمید و شهشهانی،سید محمدحسن،کارایی تصمیم گیری در گزارشگری مالی در محیط شبکه گسترده ی جهانی،ماهنامه حسابرس،شماره35

**فضل ا... زاده،علیرضا،بررسی چگونگی پذیرش سیستم های نوین اطلاعاتی حسابداری به وسیله شرکت ها در ایران،پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه علامه طباطبایی،1374

**امینی،پیمان ومرادی،فریدون،گزارشگری واحد های اقتصادی (گزارشگری اینترنتی)،ماهنامه حسابرس،شماره39